Sonunda SQL Server 2025 RC sürümü yayınlandı ve ilk kez AI destekli veri tabanı yayınlanmış oldu. SQL Server kurulumunun detaylarını bu makale de sizlere anlatmayacağım. Bu makalenin Workshop tadında olacağını belirteyim, şimdiden yeni bir sanal makinaya Windows Server 2025 kurmanızı tavsiye ederim.

Önceki makalelerde kurulumda performansa dikkat ettiğimiz bir çok kez bahsettik.

Bu makale de, SQL Server 2025 kurulumda yenilikler neler ve SQL Server Management Studio CTP 1.0 versiyonundan sonra 21 adet sürüm çıkmıştı, 22 de neler var, AI desteği için hangi featureları kurmamız gerekiyor gibi konuları ele alacağız.

Başlangıçta belirtmek isterim ki, daha önceki makalelerimde her zaman dediğim gibi, bazı terimlerin Türkçe karışılıkları çok karşılığı olmayan ve sektörde kullanılmayan kelimeler olduğu için İngilizce olarak kullandım, hem Türkçe hem İngilizce anlatmak zorunda kaldığım bir sürü terim oluyor. Yeni başlayan arkadaşların da bu terimleri İngilizce öğrenmelerinde fayda var, kaynak Microsoft olunca malesef bu şekilde ilerlemek zorunda kalıyoruz.

İlk olarak tabiki de SQL Server 2025 download yazıp google’da arama yaptığınız da aşağıdaki Microsoft’un web sitesinden SQL Server kurulum exe’sini indiyorsunuz.

https://www.microsoft.com/en-us/evalcenter/evaluate-sql-server-2025

karşınıza gelen formu doldurduktan sonra, SQL2025-SSEI-Eval.exe isminde 5 mb lık bir dosya iniyor. Şimdi bu dosyayı yönetci olarak çalıştıralım.

Exe yi çalıştırdığımızda bize kurulum dosyasını nasıl indireceğimizi soruyor. Ben custom diyerek path I seçtim, yaklaşık 1.3 gb lık bir alan ihtiyaç duyacağını belirtiyor.

Install  diyerek direk kurulum dosyalarını indirip ve kuruluma başlıyoruz.

Evalutation Edition demesine ragmen, içerisinde Developer versiyonları da var.

Karşımıza kurulum ekranı geliyor, “New SQL Server standalone installation…” diyerek kuruluma başlıyoruz.

SSRS artık olmadığından, bunun yerine ikinci sıradaki Install PowerBI Report Server seçeneğindne kurabilirsiniz.

Edition sekmesinde;

• Specify a free edition
  • Evaluation – 180 gün kullanım hakkı veriyor
• • Enterprise Developer – Enterprise sürümdeki tüm özellikleri test edebileceğiniz versiyon, prod ortamında kullanılamaz.
• • Standart Developer – Yeni gelen özellik, önceden sadece developer edition’da sadece enterprise sürümün developer versiyonu vardı, şimdi Standart versiyonu da developer test edebilecek.
  • Express – Database boyut desteği 50 gb a çıktı

*Not: Web Edition artık kullanmıyor, SQL Server 2025 lisanslama modellerinde de web edition artık olmayacak.

• Use pay as-you-go seçeneği ile Azure aboneliğiniz ile aylık olarak Standart veya Enterprise sürümlerini kullanabilirsinizi.
• Enter the product key – Microsoft aldığınız lisans anahtarını bua lana girip kuruluma devam edebiliyorsunuz.

License Terms ekranında sözleşmeyi Kabul edip next diyoruz.

Microsoft Update ekranında, Windows server’daki update i kullanarak, otomatik olarak SQL Server’ın güncel tutulmasını sağlıyor, tabiki önermiyorum bu seçeneği 🙂 SQL Server kümülatif updatelerini mutlaka release notlarını okuyarak kurulmalı ve mutlaka bir kaç hafta beklenmeli. Microsoft SQL Server 2019 ve 2022 de bazı CU ları yayınlayıp aynı gün geri çekmişti. Karar sizin diyip devam ediyoruz.

Install setup files da kontrolleri yaptı, firewall uyarsını verdi, Next diyerek ilerliyoruz.

Feature Selection ekranına geldik, görüldüğü gibi birçok feature artık yok, mastar data services gibi servisler artık destek verilmeyeceği açıklandı.

Database engine Services, temel olan database servisleri. Sadece bunu seçip te SQL Server 2025’i kurup test edebilirsiniz.

Machine learning, R desteği gibi tüm özellikler AI Services’in altında toplanmış durumda.

Full Text and Semantic Extensions özelliğini de, LLM modelleri ile veri tabanında arama yapılması için kullanılacak servislerdir.

Default instance olarak kuruluma devam ediyoruz.

Yeni servimiz SQL Server Launchpad geldi, daha sonra detaylarını anlatacağım.

Collation menüsü eski versiyonlardaki gibi aynı.

Server configuration sekmesi aynı, sa şifresini giriyoruz.

Data Directories de degisiklik yok , Data, log ve temp db için klasör ve diskleri seçiyoruz.

Tempdb, maxdop, memory ve Filestream ekranlarında degişiklik yok, bunları önceki ayarlarınızdaki gibi yapabilirsiniz.

Ready to install ekranında Install diyerek kurulumu başaltıyoruz.

Kurulum başarılı bir şekilde tamamlandı. Tabiki ilk olarak ne yapıyoruz, kurulduğu sunucuyu restart ediyoruz. Bu makale için vmware workstation üzerinde windows server 2025 üzerinde kurumları gerçekleştirdim. Vmware biliyorsunuz Broadcom a satıldı ve artık Vmware Workstation pro u ücretsiz olarak kullanabiliyorsunuz. Broadcom üzerinde ücretsiz bir üyelik açarak sizlerde son versiyonu olan Vmware Workstation 25H2’yi kendi kişisel bilgisayarınıza kurarak bu testleri gerçekleştirebilirsiniz.

SQL Server 2022 kurulduktan sonra da fark ettik ki, kurulumunda belirtmemize ragmen network ayarlarından TCP/IP ve servis otomatik olarak başlamıyordu, bunun kontrollü olmasını isteyen Microsoft, SQL Server 2025’te de SQL Server servisini otomatik olarak başlatmıyor. Bunun için SQL Server configuration manager’ı açıp ayarları kontrol ediyoruz.

İlk olarak SQL Server Network Configuration’dan aşağıdaki resimdeki TCP/IP enabled olarak ayarlıyoruz.

Daha sonra SQL Server Services den, SQL Server services ini restart etmemiz gerekiyor, SQL Server Agent ta kapalı gelecektir, bunu da start edebiliriz.

SQL Server kuruldu, sıra şimdi yeni AI destekli SQL Server Management Studio 22 de. 11 Kasım 2025 de duyurulan bu sürümü ile yirmi yıllık tarihindeki en köklü mimari değişikliklerden birini geçirmiştir.

Bu sürüm, yalnızca SQL Server 2025 (17.x) veritabanı engine’ın getirdiği yenilikleri desteklemekle kalmayıp, aynı zamanda donanım dünyasındaki Arm64 cpu desteğini de sağlıyor, , üretken yapay zeka dediğimiz (Generative AI) desteği içinde SQL Server 2025’in RC versiyonun çıkmasını beklediler .

Microsoft Fabric ile de entegrasyonu on-prem sistemler için geliştirdiklerini görüyoruz.

Aşağıdaki link üzeriden SSMS 22 yi indiriyoruz.

https://learn.microsoft.com/en-us/ssms/install/install

Vs_SSMS.exe olarak bir dosya indi. Yönetici olarak çalıştırdıktan sonra, karşımıza Visual Studio Installer olarak geldi.

Continue diyerek devam ediyoruz.

Standart önceki versiyonlar path’i seçip ilerleme ekranları artık yok, karşımıza aşağıdaki gibi sekmeler geldi.

Workloads sekmesinde dört tane ilave ek kurulumlar çıkıyor karşımıza

• AI Asistance, aslında daha önceki machine learning toolarını da kapsıyor, AI toollarını entegre olabilmek için gerekli kompanentleri içeriyor
• Business Intelligence, BI için gerekli toollar
• Hybrid and Migration, Azure da SQL Server’ın secondary replicasını kolayca konumlandırabilmeniz için gerekli scriptleri ve toollar
• Code tools, yeni desteklenen TSQL tarafındaki kompanentler

Yan sekmeye geçtiğimizde, Workloads daki seçimlerinize göre buradaki komponentleri otomatik olarak seçiyor, ilave eklemek istedikleriniz olursa buradan seçebilirsiniz.

Language packs’de dil paketi seçebiliyoruz ve Türkçe dil desteği olması bizleri sevindiriyor.

Installation Locations sekmesinden de hangi klasöre kuracağınızı seçip, dilerseniz cache’i de kurulum sonrası otomatik olarak silmesini sağlayabilirsiniz.

Install’a tıklayıp kurulumu başlatıyoruz, download ederken indirdiği komponentleri download bitmeden kurmaya başlıyor.

Kurulum tamamlandı, tabiki sunucumuzu restart ediyoruz.

SSMS 22 kısayolunda başlatıyoruz ve karşımıza Sing-in ekranı geliyor, artık nerede SSMS kullanırsanız kullanın, tüm ayarlarınız sizinle birlikte gelecek. Microsoft hesabınız veya Github hesabınız ile de giriş yapabilirsiniz.

Yıllardır alıştığımız SSMS artık yok, Github desteği, Copilot Chat gibi birçok yeni özellik gelmiş durumda.

Şimdi sunucumuza kurduğumuz SQL Server 2025 imize bağlanmayı deneyelim, Encrypt seçeneğini mutlaka zorunlu tutuluyor, optional diyerek bunu geçebiliriz.

Evet karşımızda 17.0.1000.7 sürüm numarası ile SQL Server 2025

SQL Server 2025 makale serimizde kullanacağımız AdventureWorks veritabanını indirip, testler için SQL Server’ımıza attach edelim.

AdventureWorks database’i de SQL Server 2025 için yeni sürümünü 18 Kasım 2025’de duyurdu. Aşağıdaki bağlantıdan OLTP ve Data Warehouse .bak dosyalarını indirip SQL Server 2025 testleri için kullanabilirsiniz, SQL Server 2025’de yeni TSQL komutları olduğundan, eski versiyonları indirmenizi tavsiye etmem.

https://learn.microsoft.com/en-us/sql/samples/adventureworks-install-configure?view=sql-server-ver17&tabs=ssms

Database .bak dosyalarımızı restore ettik.

İlk olarak Compability level’larını kontrol edelim, bakalım SQL Server 2025 özellikli gelmişler mi?

SQL Server 2025 ile birlikte yeni comp. level 170 karşımıza çıkıyor.

SQL Server 2025 teki tüm özellikleri ayrı ayrı makale serileri ile sizlere sonraki bölümlerde aktaracağım. Bu sefer çok fazla konumuz var, en başta AI desteği geldi LLM – large language model desteği ile artık SQL Server’a prompt üzerinden sorular sorabileceğiz.

SQL Server’ımızı yönettiğimiz bu SQL Server Management Studio 22 versiyonu neden bu kadar önemli, normalde önceki versiyonlar için bu kadar detaylı makalelerde yer vermedim. Şimdi gelin SSMS 22 deki en başlıca değişikleri kısaca inceleyelim.

ARM64 Desteği

Son yıllarda kişisel bilgisayar ve sunucu pazarında x86/x64 mimarisinden Arm64 mimarisine doğru güçlü bir kayma olduğunu görüyoruz. Apple Silicon işlemcilerin başarısı ve Qualcomm Snapdragon X serisi gibi Windows tabanlı Arm işlemcilerin yaygınlaşması, yazılım geliştirme araçlarının da bu yeni donanımlara uyum sağlamasını zorunlu kıldı aslıdna.

SSMS, yıllardır Visual Studio Shell tabanlı bir x86 uygulaması olarak çalıştı ve Arm tabanlı cihazlarda emülasyon katmanı üzerinden çalışıyordu ve bu da performans kayıplarına yol açıyordu.

SSMS 22, ilk Windows Arm64 desteğini resmen duyurdu. Bu, uygulamanın Arm işlemci komut setini doğrudan kullanabileceği, bellek yönetimini ve işlemci döngülerini emülasyon katmanı olmadan optimize edebileceği anlamına geliyor.

Tabi bu geçişin karmaşıklığından dolayı aşamalı bir destek sunuyor Microsoft. Şu anki sürümde (v22.0.0) core veritabanı yönetimi tamamen desteklenirken, bazı eski bileşenler henüz port edilmediğini görüyoruz veya x64 emülasyonuna ihtiyaç duyuluyor.

Aşağıda Arm64 mimarisindeki çalışan bir SSMS 22’nin desteklendiği durumları özetliyorum;

GitHub Copilot

Kod yazma da birçok AI tool u var ve gerçek şu ki, zaman kazancı açısından çok başarlı toollar da olduğunu söyleyebilirim. Microsoft tabi buna sessiz kalmıyor SSMS 22’de kod yazma desteğini GitHub Copilot entegrasyonu ile yapıyor.

Github hesabınız veya Google hesabınızı ile bu servise bağlanabiliyorsunuz.

aha önce Azure Data Studio veya Visual Studio Code gibi daha hafif editörlerde bulunan bu özellik, artık SSMS’e entegre edildiğini görüyoruz.

Github hesabımla Github Copilot a giriş yapıyorum. Karşımıza birkaç öneri sunuyor.    

List the 10 largest tables in this database based on row count önerisine tıkladığımızda, bize en büyük 10 tablodaki satır sayılarını gösteren sorguyu hazırlayıp getiriyor.

Kullandığı modellere bakarsak, varsayılan olarak GPT-4.1, GPT-5 mini, GPT-4o ve Claude Haiku 4.5 karşımıza çıkıyor, manage models den istediğiniz kendi AI modelinizi de kullanmanıza imkan sağlıyor.

Yaptığım testlerde en hızlı model olarak Claude Haiku 4.5 olduğunu söyleyebilirim.

Github Copilot I aktif eyeballed için SSMS kurulumundaki AI Asistance workload’u seçmeniz gerekiyor.

Temelde neler yapıyor bu Github Copilot, kullanıcı bir sorgu ekranında belirli bir veritabanına bağlandığında, Copilot bu veritabanının tablo yapısını, sütun isimlerini ve veri tiplerini analiz eder.

Örnek olarak, “2025 yılında en çok satış yapan personeli listele” şeklinde doğal dilde bir istekte bulunduğunda, Copilot şema bilgisini kullanarak doğru JOIN işlemlerini, tarih filtrelerini ve GROUP BY ifadelerini içeren geçerli bir T-SQL kodu üretir.

Ya da, Bir sorgu hata verdiğinde, Copilot hata mesajını ve kodu analiz ederek sorunun kaynağını (örneğin eksik bir virgül, yanlış veri tipi dönüşümü veya mantıksal hata) tespit eder ve düzeltilmiş kodu bizlere öneriyor.

Aslında Microsoft biraz da, SSMS dışına çıkmadan, diğer AI toollarına gerek yok, bende buradayım demiş oluyor. Tabiki Copilot’ın pro sürümünüde alıp kullanabilirsiniz.

Query Hint Recommendation Tool

SQL Server performans optimizasyonunun en zorlu alanlarından biri, doğru query hintleri kullanmaktır. OPTION (RECOMPILE), MAXDOP, HASH JOIN gibi query hinleri, sorgu planını (Execution Plan) optimizer’a force ettirmek için kullanılır. Ancak yanlış query hint kullanımı performansı düşürebilir. SSMS 22, bu süreci otomatize eden Query Hint Recommendation Tool ile bizlere yeni bir özellikle geliyor.

Query Hint Recommendation Tool nereden açılıyor bakalım. Tools menüsünde Query Hint Recommendation Tool’a tıklıyoruz, Query sekmesinin hemen yanına geliyor.

Sağ tarafa şu şekilde geldi

Log location dan, hangi klasöre logların alınacağını seçebiliyorsunuz.

Max. Tuning Time da, kaç saniye maksimum sorguyu incelesin diye bir ayar var, çok uzun sorgularda tabiki de performansa etkisi olacaktır.

Minimum improvement Percentage da ise, yüzde 50 den fazla sorguda bir performans geliştirmesi yapacak ise, bu önerileri getir diyosunuz. Buradaki ayaları tabi değiştirebilirsiniz.

Advanced kısmını da inceleyelim.

Bu kısım da ise, hangi query hintleri size sunacağını gösteriyor.

Join hintleri, gruplama, force order, cardinality estimation dan tutun, sorgu eğer max dop değeri alması gerekiyor ise de bunları önerilerde getiriyor.

Şimdi örnek bir sorgu da nasıl çalışıyor bakalım.

Sorgumuz şu şekilde

SELECT
    c.CustomerID,
    c.StoreID,
    soh.SalesOrderID,
    soh.TotalDue
FROM
    Sales.Customer AS c
JOIN
    Sales.SalesOrderHeader AS soh ON c.CustomerID = soh.CustomerID
WHERE
    -- Sabit Yüksek Filtre: Yüksek bir tutar esigi kullaniliyor
    soh.TotalDue > 1000.00
    -- Sabit Fonksiyon Filtresi: Sorgu planlayicisini zorlayan bir fonksiyon (YEAR) ve sabit deger
    AND YEAR(soh.OrderDate) = 2025
    -- Planlayici için zorlu bir yapi: Belirli bir renge sahip ürünü IÇERMEYEN siparisler
    AND NOT EXISTS (
        SELECT 1
        FROM Sales.SalesOrderDetail AS sod
        JOIN Production.Product AS p ON sod.ProductID = p.ProductID
        WHERE sod.SalesOrderID = soh.SalesOrderID
        AND p.Color = 'Yellow' -- Sabit renk filtresi
    )
ORDER BY
    soh.TotalDue DESC

Sorguyu Query ekranında seçmeniz gerekiyor, sonrasında Query Hint Rec. Tool da Start diyerek, analiz etmesini bekliyoruz.

Sonuç şu şekilde

Best Hint So Far da görüldüğü gibi Force Legacy Cardinlity hint önerisinde bulunmuş

Bu önerinin üzerine sağ tıklayıp, Append Hint To Query diyerek, bu öneriyi sorguya ekliyoruz.

İmleçin olduğu yere göre şaşırabiliyor bazen, tabiki bu bir query hint ve en altta olması gerekir.

Tabiki farkı anlamanız için, sorguyu çalıştırmadan önce Stat IO ve Time’ı açmanız gerekiyor ki, bu hint öncesindeki değerlerimiz neydi, bu hint çalışmadan önceki değerlerimiz ne olmuş.

Açılan ekranda Advanced sekmesine geldik, alttaki Stat Time ve IO yu açtık.

Query hint rec. tool u çalıştırmadan önceki değerlerim aşağıdaki gibiydi.

Bu query hint’i ekledikten sonraki değerlerimde şu şekilde geldi, tabi şunu da ilave edeyim bu bir cardinality estimation hint’i, bu sorguyu bir çok kez çalıştırdıktan sonra size doğru IO ve time değerlerini verebilir, hemen ilk çalıştırdığınızda karşınıza çıkan değerler sizi yanıltabilir.

Parse tarafındaki Cpu time 0 ms oldu, execution time da 166 ms den 68 ms a kadar düştü. Bunu çok uzun süren bir sorguda bu yüzdesel değişimi düşündüğünüzde, sorgu performansının ne kadar iyileştiğini göreceğiz.

Vektör Veri Tipi – Vektör indeksler

Bu AI konularına daha sonra detaylı bir şekilde anlatacağım. Konu SQL Server 2025 olunca AI daki yeniliklerden bahsetmeden olmuyor.

Generative AI daki LLM modelleri, metinleri ve görselleri matematiksel vektörlere dönüştürerek çalıştırır. SQL Server’a AI desteği geleceği için mevcut veri tipleri yetersiz kalacaktı. SQL Server 2025  bu vektörleri doğrudan veritabanında saklamak ve sorgulamak için VECTOR veri tipini bu sürümde duyurdu. SSMS 22 de bu özellikleri destekleyen son versiyonu oldu.

Evet bu veri tipi geldi, bu veri tipinin index desteği de beraberinde geldi. SQL Server 2025 ile hayatımıza giren yeni index tipimiz Vector Index.

Yeni non-clustered index açmak istediğimizdeki ara yüz daha yok, script ile bu yeni index’i açabiliyoruz şu an için. Tabiki bu index için vektör kolonunu seçmemiz gerekecek.

Results Zoom

Bence en çok beklenen ve en çok sevindiğim özelliklerden birisi oldu. Artık results kısmında, CTRL + Fare tekerleği ile sonuçlara zoom yapabiliyoruz, özellikle büyük ekranlarda çözünürlüğü yüksek kullanılan ekranlarda, Results kısmını okumak çok zor olabiliyordu, bu özellik ile daha rahat sonuçlara bakabileceğiz.

Sonuç

Bu makalede SQL Server 2025’in kurulumundaki ve SQL Server Management Studio’daki yeniliklerden bahsettim. SQL Server 2025’i hakkında detaylı incelemeleri ve yeni gelen özellikleri sonraki makalerlerde bulabilirsiniz.

SSMS 22’yi hangi SQL Server versiyonu kullanıyorsanız kullanın, hemen kurup incelemeniz fayda var, TSQL development tarafında bir çok kolaylığı getirdiğiniz görebiliyoruz.

Hayatımız giren AI’yı SQL Server’da da artık bundan sonra çok sıklıkla göreceğiz. AI gelişmelerine Microsoft’un sessiz kalmadığını da gördük. Tabi daha AI’ın çok yolu var, ama OLTP bir veritabanına getirmesi Microsoft’un burada büyük yatırımlar yapacağını bizlere göstermiş oldu. AI işimizi elimizden alacak gibi söylemleri bir kenara bırakarak, nasıl hızlı adapte oluruz bunlara bakmakta fayda var.